Het aansturen van samenwerkingsverbanden

Dit artikel gaat over de mogelijkheden die gemeenten hebben om grip te houden op hun samenwerkingsverbanden. Er bestaat geen ideale inrichting van de aansturing van een samenwerkingsverband. Hoe je de aansturing wil inrichten en – daarmee welke afspraken je onder andere wil laten vastleggen in de gemeenschappelijke regeling – hangt heel erg af van wat de gemeenten en alle betrokken partijen met de samenwerking voor hebben. Aan de hand van een vier variantenmodel kan de discussie over de aansturing van een samenwerkingsverband gericht worden gevoerd en kunnen passende beheersmaatregelen beter worden geplaatst. Het model heeft in de praktijk ook zijn nut bewezen om tussen participanten in het samenwerkingsverband helder te krijgen waar ze staan en waar ze met het samenwerkingsverband naar toe willen.
Continue Reading

Uitdagingen in de fysieke leefomgeving voor VTH-organisaties: meer doen met minder

Toekomst zwEnkele jaren geleden hebben we voor de strategie-ontwikkeling van een omgevingsdienst een exposé geschreven over de toekomstige uitdagingen die de omgevingsdienst het hoofd diende te bieden. Het exposé geeft goed weer waarin het bestaansrecht van omgevingsdiensten ligt en daarmee ook van alle andere VTH-organisaties die de fysieke leefomgeving leefbaar dienen te houden. De bedoeling van het stuk is de ontwikkeluitdagingen voor VTH-organisaties te richten op die zaken waar ze in zouden moeten willen uitblinken. Voor een omgevingsdienst of iedere andere VTH-organisatie die een alternatief probeert te zijn voor een omgevingsdienst (i.c. gemeenten en provincies) zou het kort samengevat betekenen dat ze moet willen excelleren op drie terreinen, die tezamen het bestaansrecht van iedere omgevingsdienst vormen:

  • professioneler werken dan de alternatieven
  • efficiënter (goedkoper) werken dan de alternatieven
  • innovatiever en integraler werken dan de alternatieven

Het exposé beschrijft wat deze drie pilaren van het bestaansrecht van een omgevingsdienst/VTH-organisatie inhouden en geeft de nodige ideeën hoe men daar invulling aan kan geven. Nu de omgevingsdiensten hun eerste oprichtingsjaren met alle obstakels en kinderziektes van dien achter de rug hebben, is het exposé relevanter dan ooit te voren als  de omgevingsdiensten de komende jaren echt het verschil willen gaan maken.

Continue Reading

Bouwtoezichttaken: Zelf doen, samen doen of door de RUD laten doen?

Recent heb ik samen met met collega’s Elise van Leest en Stan van de Laar van SeinstravandeLaar een artikel geschreven over het vraagstuk wat gemeenten moeten doen met hun bouwtoezichttaken als binnenkort  de Kwaliteitscriteria 2.1 hierop van toepassing worden. Het artikel heeft de titel ‘Bouwtaken: Zelf doen, samen doen of door RUD laten doen’.

bouwtoezichttaken zelf doen samen doen of door RUDOp 1 januari 2015 moeten alle gemeenten en Regionale Uitvoeringsdiensten aan de kwaliteitscriteria versie 2.1 voldoen. Dit geldt niet alleen voor het basispakket met milieutaken, maar ook voor de bouwtaken. Op basis … Continue Reading

De rationele gemeente: pleidooi voor een logische basis

BedachtzaamDit blog gaat over een aantal samenhangende basisprincipes die gemeenten als uitgangspunt kunnen nemen bij het organiseren van hun taken. Worden deze uitgangspunten ter harte genomen, dan zijn er grote verbeteringen te realiseren in wat gemeenten met de beperkte publieke middelen die hen ter beschikking staan kunnen realiseren. In de loop van 25 jaar advieservaring in het publieke domein heb ik ontdekt dat vrijwel alle organisatieoplossingen, die we continu aanreiken, terug te leiden zijn tot de zeven principes die in dit blog worden behandeld. Veel van de andere blogs op deze website kunnen worden gezien als illustratie of nadere uitwerkingen van de zeven principes. Continue Reading

Kaders voor sturing op de decentralisaties in het sociaal domein

Woorden cloud sociaal domeinIn de komende periode zullen alle gemeenten zich moeten voorbereiden op de decentralisatie van een groot aantal taken in het sociaal domein: participatiewet, jeugdzorg en AWBZ komen vanaf 2015 onder hun verantwoordelijkheid. Het gemeentefonds wordt hiervoor bijna verdubbeld, maar met de grotere gemeentefondsuitkering krijgen de gemeente ook een bezuinigingstaakstelling van 25% over. Daarnaast wordt hen vriendelijk maar uitdrukkelijk verzocht de samenhang tussen deze drie grote decentralisatieoperaties te realiseren, iets waar het Rijk tot op heden nooit in is geslaagd. Deze grote veranderingen en de risico’s die ze meebrengen maken het voor de gemeenteraad extra belangrijk het overzicht te behouden en vooraf goed na te denken over waar men op wil en op moet sturen. Het artikel in dit blog biedt een raamwerk om de discussies over de decentralisaties goed te kunnen plaatsen en een handreiking voor de kaders die de raad daarbij zou kunnen hanteren. Continue Reading

Begroten met beleid: pleidooi voor planning en control op maat bij de gemeente

Al decennia lang stoeien bestuurders, ambtenaren en wetenschappers met de vraag hoe overheidsorganisaties en de middelen die ze uitgeven het best beheerst en gestuurd kunnen worden. Er wordt daarom continu gesleuteld aan de inrichting van de begroting en de verantwoording aan de hand van de planning &  control cyclus. Paul Bordewijk en Henk Klaassen hebben de resultaten van de inspanningen op dit gebied door diverse overheden al meerdere malen -wetenschappelijk- onderzocht. In hun nieuwste boek “begroten met beleid: pleidooi voor planning en control op maat bij de gemeente” constateerden zij dat alle inspanningen nog steeds niet tot het gewenste effect hebben geleid. Zij stellen daarom voor de planning & control cyclus op een geheel andere leest te schoeien. In dit blog sta ik stil bij hun vernieuwende kijk op de financiële sturing van overheidsorganisaties.

Continue Reading

Provincies van binnen en van buiten

Op 15 februari 2015 was het zover. Commissaris van de Koningin van Noord-Holland en voorzitter van het Inter Procvinciaal Overleg, Johan Remkes heeft het eerste exemplaar in ontvangst genomen van de nieuwste publicatie in Uitgeverij Réunions bestuurskunde fonds, het boek ‘Provincies van binnen en van buiten‘. Wij zijn met de auteurs Herman Sietsma en Arno Seinstra minstens zo trots op deze mijlpaal. Reden genoeg om ook op dit blog stil te staan bij dit eerste boek over verleden, heden en toekomst van provincies.
Continue Reading

De begrotingscyclus voorbij

Het is een telkens terugkerend thema: de sturing aan de hand van de gemeentebegroting. Al  decennia lang klagen raadsleden over de onmacht om grip te krijgen op de gemeentefinanciën. Ondanks diverse vernieuwing die met het BBV (1) en het dualisme zijn doorgevoerd is het er niet echt beter op geworden. Men krijgt te veel gegevens maar te weinig informatie. Men stuurt op basis van achterhaalde gegevens. De relatie tussen uitgaven en prestaties is maar moeilijk inzichtelijk te krijgen en men weet helemaal niet welk deel van de begroting nog ter discussie kan worden gesteld. Daarnaast heeft de begroting de laatste decennia aan invloed verloren als het belangrijkste instrument om de gemeentelijke financiën te sturen. De meeste grote beslissingen worden immers al genomen bij de voorjaarsnota of bij het vaststellen van afzonderlijke beleidsnota’s. Tijd om eens fundamenteel na te denken over het nut en de toekomst van de gemeentebegroting en zijn plek in de planning & controlcyclus. Continue Reading

De kloof tussen burger en bestuur

Het overbruggen van de kloof tussen burgers en bestuur wordt al zeer lang als één van de grootste uitdagingen van zowel de politiek als de bestuurskunde gezien. Instituties en hun bestuurders vallen bij het proberen te overbruggen van de deze kloof telkens terug op een beperkt aantal instrumenten: zichzelf zo goed mogelijk te houden aan de wet, het invoeren van vormen van burgerparticipatie, het verbeteren van de dienstverlening en het verhogen van de transparantie. We hebben als belastingbetalers met elkaar ook de nodige middelen over om op deze gebieden de overheidsprestaties te verbeteren. Toch kan de groeiende hoeveelheid wetenschappelijk onderzoek over deze onderwerpen geen duidelijk causaal verband aantonen tussen de omvang van de kloof en de (verbeterde) prestaties op de genoemde gebieden. Continue Reading

Roamler: Een nieuwe manier om toezicht te houden en observaties te doen

Roamler appsOnlangs werd ik geattendeerd op een fantastisch initiatief dat ook voor het werk van veel gemeenten en andere overheden een zee van mogelijkheden opent. Het heet Roamler en is een marktonderzoeksmethode die gebruik maakt van de alomtegenwoordige aanwezigheid van iPhone-bezitters die met het doen van observaties wat bij kunnen verdienen. Dit netwerk van ogen en oren in de straat kan onder andere worden ingezet om observaties te doen op verzoek van overheden. Lees hier hoe.

Continue Reading

BRiFZ: indicator van wat gemeenteraden kunnen ombuigen in hun begroting

Het begrotingsrecht is misschien wel het meest fundamentele instrument van de gemeenteraad om de gemeente te kunnen sturen. Toch voelen veel raadsleden zich hulpeloos als ze in oktober weer de begroting mogen vaststellen. Dat dikke boek met veel getallen en veel tekst geeft niet echt het gevoel dat je als raadslid nog wat kan beïnvloeden. Meestal is het antwoord dat het overgrote deel van de uitgaven al vast ligt. Maar welk deel überhaupt nog onderwerp van discussie kan zijn, is niet duidelijk. Laat staan dat men enig gevoel heeft voor de knoppen waaraan men zou kunnen draaien om die olietanker van een gemeente een graadje van koers te laten veranderen. Precies dit was voor de gemeente Haarlemmermeer reden om de begroting eens flink onder handen te nemen en een nieuw element toe te voegen, de BRiFZ.
Continue Reading

KLGR Editie 1: Glossy over klantgericht werken

Gisteren ontving ik de eerste editie van het glossy ‘KLGR’. Een magazine van de Bestuursacademie Nederland, geheel gewijd aan klantgericht werken bij gemeenten.
Continue Reading

Interbestuurlijke administratieve lastenverlichting

Net zoals burgers en bedrijven in hun interactie met overheden geconfronteerd worden met zogenaamde administratieve lasten, zo worden overheden in hun onderlinge relaties ook gedwongen veel kosten te maken voor het voldoen aan informatieverplichtingen van andere overheden. Interbestuurlijk toezicht leidt er toe dat overheden veel moeten registreren en rapporteren op verschillende niveaus. Net als bij burgers en het bedrijfsleven geldt dat overheden veel belastinggeld kunnen besparen als ze hun onderlinge relaties op het nut en de noodzaak van deze informatieverplichtingen doorlichten. In sommige gevallen zelfs tot 50%.

Om regelcomplexen te kunnen beoordelen op hun gehalte aan overbodige interbestuurlijke administratieve lasten heb ik in 2006 samen met toenmalig collega Peter Castenmiller een algemene doorlichtingmethodiek ontwikkeld. Deze methodiek is ontwikkeld en toegepast in het kader van een onderzoek dat wij voor het ministerie van BZK in 2006 hebben uitgevoerd naar de mogelijkheden om de interbestuurlijke administratieve lasten in de monumentenzorg te beperken. De methodiek is zo ontworpen dat deze ook toepasbaar is op andere regelcomplexen waarin interbestuurlijke administratieve lasten een rol spelen.

Continue Reading

ICT-vraagstukken bij de vorming van RUD’s

Begin 2010 heb ik voor een provincie uitgezocht wat nu wijs is met betrekking tot de investeringen in ICT als het gaat om de oprichting van RUD’s. Omdat toen nog niet bekend was hoeveel RUD’s er zouden komen en wat hun takenpakket zou zijn, heb ik voor hen aan de hand van meerdere scenario’s op een rij gezet wat er nodig zou zijn aan functionaliteiten en wat voor een consequenties dat zou hebben voor de ICT bij zowel de RUD’s als bij de aangesloten provincie(s) en gemeenten. De inzichten die deze analyse heeft opgeleverd, worden steeds relevanter nu  de komst van de RUD’s steeds concretere vormen aanneemt. Ondoordacht optuigen van een ICT-omgeving bij een nieuwe RUD leidt al snel tot kapitaalvernietiging, gegevensredundatie, veel dure en kwetsbare koppelingen tussen systemen en veel overbodige en bureaucratische afstemmingsprocedures. In deze blog neem ik u daarom gaarne mee waar men op moet letten bij het bepalen van een gedegen RUD-ICT strategie. Continue Reading

Consumer Democracy: Een alternatief voor gekozen volksvertegenwoordigers?

Consumer democracy is een relatief nieuwe vorm van democratie, die is opgekomen met het klantdenken en de informatiesamenleving. In deze vorm van democratie maakt de overheid gebruik van moderne onderzoekstechnieken zoals opinie- en klantonderzoeken om te weten wat het volk wil. Consumer democracy kan daardoor als alternatief worden gezien voor de representatieve democratie, waarbij gekozen volksvertegenwoordigers worden geacht te weten wat er leeft onder het volk. In deze blog sta ik stil bij de vraag wat consumer democracy eigenlijk is en wat we er mee kunnen en moeten.

Continue Reading

Klantonderzoek door overheden: Wat te meten

In 2007 besloot het ministerie van BZK dat het wenselijk was om de landelijke doelstelling op dienstverleningsgebied te monitoren met een apart klantonderzoek. Het beleid van het kabinet Balkenende IV was dat overheden minimaal een 7 zouden scoren op klanttevredenheid. Ook wij hebben toen een voorstel mogen doen hoe dit onderzoek het beste kon worden ingestoken, gegeven het feit dat veel overheden toen al zelf hun klanttevredenheid aan het meten waren. De overwegingen die we toen voor BZK op een rij hebben gezet zijn nog steeds actueel: Nog steeds meten we vaak de verkeerde dingen. Vandaar dat ik ze in deze blog weer eens af stof. Wij zijn toen overigens niet uitverkoren om de nieuwe methodiek te ontwikkelen (was onze aanpak te veel tegen de gangbare conventies m.b.t. klantonderzoek?). De onderzoeken die de jaren daarna zijn gehouden om de progressie te meten zijn echter nog steeds boeiend om te lezen, al tonen ze aan dat er – zoals we toen al konden voorspellen – weinig progressie is geboekt. Continue Reading

Wat is goede overheidsdienstverlening?

Na zoveel jaren met het onderwerp bezig te zijn geweest, mag ik mij nu als rekenkameronderzoeker buigen over de vraag waaraan de dienstverlening in een gemeente getoetst zou moeten worden. Rekenkameronderzoeken vereisen met grote regelmaat een normenkader of meetlat aan de hand waarvan de constateringen bij de gemeente van een waarde oordeel kunnen worden voorzien. Kortom: wanneer doet een gemeente het goed op dienstverleningsgebied? Is dit als ze voortvarend Antwoord© invoeren? Is dit als de klanten tevreden zijn, als zoveel mogelijk diensten via internet worden aangeboden of juist als de belastingbetaler zo min mogelijk hoeft bij te dragen aan de dienstverlening? Deze vraag ligt ingewikkelder dan met een klanttevredenheidsonderzoek alleen kan worden afgedaan. Wat wilde de overheid ook alweer met de dienst bereiken? En hoeveel mag goede dienstverlening de overheid eigenlijk kosten? In dit blog probeer ik een aanzet te geven voor een overkoepelend normenkader, waarin rekening wordt gehouden met de interpretatie van goede dienstverlening door alle betrokken belanghebbenden. Continue Reading

Sturen op regelnaleving: Wat werkt wel en wat werkt niet

In een eerder blog heb ik al geschreven over de vraag waarom gemeenten aan vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) doen. Conclusie daarvan is dat VTH-beleid een middel is om risico’s in de samenleving beheersbaar te maken door mensen en instanties te controleren op de mate waaraan ze zich aan de regels houden. Er zijn echter meer instrumenten om risico’s voor de samenleving beheersbaar te maken en normconform gedrag af te dwingen. Dit blog is een eerste aanzet om de mogelijkheden te inventariseren en in onderlinge samenhang te brengen, als een raamwerk voor iedereen die bezig is met het sturen op regelnaleving. Continue Reading

Summary PhD Thesis The Rationality of Client Oriented Government

This text contains the English summary of my PhD thesis as it is published on pages 331 – 342 in the book ‘De rationaliteit van de klantgerichte overheid‘, Marcel Hoogwout, Uitgeverij Réunion, Nieuwegein, 2010.[1]
Continue Reading

De toekomst van overheidsdienstverlening (deel 7): De Digitale Dakkapel


Technologische innovatie als breekijzer
De Digitale Dakkapel is een online computerprogramma dat is gebouwd door het architectenbureau De Twee Snoeken en de Technische Universiteit Eindhoven, voor de gelegenheid gebundeld inde Stichting Janus. Dit programma vormt een soort interface tussen de aanvrager van een bouwvergunning voor een standaard bouwwerktype zoals een dakkapel en de gemeente die de aanvraag moet beoordelen. Diverse gemeenten hebben het programma inmiddels opgenomen in hun digitale loket. De manier waarop dit is gebeurt heeft de ontwikkelaars sinds 2005 al diverse innovatieprijzen opgeleverd. Continue Reading